Practice your Latin

Lucius Et Tres Latrones: Apuleius Renarratus

This article has been reviewed in accordance with our editorial policy.

Read­ing and lis­ten­ing to as much Latin as pos­si­ble is best way to learn Latin well. How­ev­er, some authors, though fun, are rather dif­fi­cult even for expe­ri­enced Latin­ists. There­fore, today we present a sto­ry from Apuleius retold in a more stan­dard clas­si­cal style—we do this all in Latin.

Video in Latin


Latin audio

Lis­ten to this episode here or in your pod­cast player.

Latin Text

Lucius Et Tres Latrones

Hodie vobis fab­u­lam ex Apulei Meta­mor­phoseon libro ter­tio non recitabo sed ali­is ver­bis narrabo. Est de Lucio eiusque noc­tur­nis per­i­culis. Insunt cum alia tum caedes et latrones.

Iter Domum

Olim cum Lucius pere­grinare­tur, ad cenam apud amicum forte invi­ta­tus est. Deinde cum bene apud illum cenas­set et cra­pu­la probe dis­ten­tus esset, id est valde ebrius, ad hos­pi­tium quo dev­er­te­bat, se recip­iebat. Titubante gradu ibat cum subito lumen quod fere­bat ven­to extinc­tus est. Per noctem deinde vaga­tus dig­i­tos pedum offendit in lapi­des quos propter tene­bras non vider­at. Cum a domo non longe abes­set, ecce tres homines veg­e­tos mag­nis cor­poribus con­spex­it. Qui cum fores hos­pi­tii sum­ma vi effrin­ger­ent, Luci­um con­spexerunt. Neque vero ullo modo Luci­um iam adstan­tem time­bant. Non sine causa Lucio latrones sae­vis­si­mi esse videbantur.

Facinus

Sta­tim igi­tur gla­d­i­um veste con­tec­tum arrip­it. Nec cunc­ta­tus glad­io stric­to medios latrones inv­a­sit. Diu et acrit­er pug­na­tum est, in sin­gulis gla­d­i­um suum altissime demer­sit ut mox ante pedes suos latrones mul­tis vul­ner­ibus accep­tis spir­i­tus efflaverint. Interea tan­to tumul­tu ante aedes pug­nan­tium Pho­tis, ami­ca, e som­no exci­ta­ta erat. Aed­ibus pate­fac­tis Lucius anhelans et sudore per­fusus intrav­it. Tribus latron­ibus sae­vis­simis for­titer occi­sis vehe­menter fati­ga­tus erat. Cubicu­lum igi­tur petiv­it ut lec­to et som­no se traderet.

Lucius Expergiscitur

Pri­ma luce vix som­no solu­tus cum hor­rore recor­da­tus est quan­tum fac­i­nus pri­die ves­pere com­mi­sis­set. Uber­tim fle­bat cum sibi ante ocu­los poneret forum, iudi­cia, sen­ten­ti­am ipsum denique carnificem. Secum sic loque­batur: ”Actum est! Vix fieri potest ut iudex tam benevo­lus mihi obtin­gat qui me caedis tri­um hominum non accuset.” Secum record­abatur se sua manu tres homines occidisse cum fores quati coep­tae sunt.

Prac­tice your Latin with week­ly Latin videos

In our com­mu­ni­ty, you get access to:

  • Video lessons in Latin every week
  • Easy Latin sto­ries with translations
  • Q & A pod­cast about learn­ing Latin we pub­lish new video lessons every week

Spectaculum

Subito cum magna irrup­tione aedes pate­fac­tae sunt; mag­i­s­tra­tus cum tur­ba hominum irruerunt et duo lic­tores manum Lucio immiserunt et eum ad forum tra­here coepe­runt. Inter vias magna tur­ba hominum eos seque­batur. Tum, quamquam demis­so capite ibat, tamen obliquis oculis rem miram videre potu­it: tur­bam ridentium.

Omnibus viis per­erratis cum ad forum tan­dem per­venis­sent, in tri­bunali eum col­lo­caverunt. Iudi­cibus in sub­li­mi sug­ges­tu seden­tibus prae­co indix­it silen­tium. Cum autem tot homines adessent, placuit ut iudi­ci­um in the­atro fieret. Lic­tores igi­tur Luci­um tamquam vic­ti­mam per medi­um proscae­ni­um per­duxerunt et in media orches­tra collocaverunt.Join the Sodali­ci­um because we reg­u­lar­ly send out tips, updates and learn­ing material.

Oratio

Tum accusator provec­tae aetatis voca­tus sur­rex­it et sic pop­u­lum allo­qui­tur: ”Quirites sanc­tis­si­mi, vestrum erit providere ne hic nefar­ius homi­ci­da tot caedi­um lanien­am impune com­miser­it. Sum noc­tur­nae cus­to­di­ae prae­fec­tus; rem igi­tur ipsam et quae nocte ges­ta sunt, cum fide pro­fer­am. Cum enim media fere nocte urbem cir­cumirem, istum crudelis­si­mum iuven­em glad­io stric­to homines tru­ci­dan­tem con­spexi. Tum ipse tan­ti faci­noris con­sci­en­tia per­mo­tus, sta­tim profugit. Aedes quas­dam ingres­sus totam noctem latu­it. Lucem exspec­tavi et ante­quam clan­des­ti­nis itiner­ibus elabere­tur, curavi ut ad vestrum iudi­ci­um pro­duc­ere­tur. Habetis igi­tur reum coram dep­re­hen­sum. Severit­er igi­tur, iudices, cae­dem tam sae­vam, tam inau­di­tam, in hunc sce­les­tum ac nefar­i­um vindicate!”

Lucius Respondet

Sta­tim prae­co ius­sit eum ad ea respon­dere, si vel­let. Nihil amplius quam flere poter­at cum mis­er­am con­sci­en­ti­am suam respiceret. Obor­ta vero divini­tus auda­cia nar­rav­it quid fecis­set: se ebri­um cum a cena ad hos­pi­tium, ubi dev­ert­eret, reciperet, con­spexisse tres saevos latrones in aedes irru­entes. Se et sibi et hos­pitibus suis timentem gla­d­i­um strinxisse et in latrones inva­sisse et cunc­tos inter­fe­cisse. His dic­tis et lacrim­is iterum obor­tis modo hos modo illos obscre­crav­it. Cre­de­bat omnes mis­eri­cor­dia affec­tos esse sed oculis altius sub­latis non modo totum pop­u­lum sed ipsum hos­pitem suum cachin­nan­tem vid­it, tum secum sic ”en fides, inquam, en con­sci­en­tia, pro hos­pi­tis salute et homi­ci­da et reus sum, at ille mortem meam ridet!”

Veritas Quaerenda

Postea, mag­i­s­tra­tus natu maior sur­rex­it et sic locu­tus est: ”De scelere qui­dem quod vin­di­can­dum est, nec ipse qui com­misit potest dif­fi­teri sed requira­mus socios tan­ti faci­noris, nam verisim­i­le non est istum solum tres tam vali­dos iuvenes necavisse. Servus eius quoque fugit a quo ver­i­tas nunc tor­men­tis quaeren­da est!” Subito autem mater inter­fec­to­rum cla­mav­it ut cor­po­ra eorum osten­der­en­tur, ut iudices ad ius­tam iram incitar­en­tur et satis severit­er in eum vindicarent.

Exitus Inexspectatus

Cadav­era in lec­tu­lo appos­i­to iace­bant et Lucio reo imper­a­tum est ut ea manu sua dete­geret. Diu luc­ta­tus est sed tan­dem, neces­si­tate vic­tus, cor­po­ra detex­it. Iam inter mor­tu­os se numer­abat cum, ”Di boni,” inquit, ”quae For­tu­nae meae repenti­na muta­tio!” Cadav­era enim tru­cida­to­rum hominum erant tres utres inflati! Erant vari­is foraminibus sec­ti et iis­dem locis pate­bant quibus latrones illos vul­ner­av­er­at. Homines ita cachinna­ban­tur ut dolorem ven­tris manu­um com­pres­sione sedar­ent. At Lucius fixus in lapi­dem, gelidus stetit, nihil secius quam una e ceteris the­atri statuis.

Daniel Pettersson

Daniel Pettersson

Teacher and author Daniel Pettersson, M.A., is co-founder of Latinitium and is currently teaching Latin at Stockholm University, where he is also working on his Ph.D. dissertation on Humanist Colloquia. Daniel believes in the importance of Latin literature in the modern world and that you can teach yourself Latin with the right motivation, method, and material.
Written by Daniel Pettersson

Written by Daniel Pettersson

Related articles

Four Stories of Alexander the Great | Latin Book Club

Four Stories of Alexander the Great | Latin Book Club

Short introduction to the legends of Alexander the Great Alexander the Great was subject to an enormous amount ...
Rare and Ancient Latin words

Rare and Ancient Latin words

Latin is an old language, a very old language. Today we might think of it as one language, frozen in time. ...
Latin Audio Archive

Latin Audio Archive

To truly master reading Latin you have to develop good listening comprehension skills. To help you with this, we ...